شیراز

ارگ کریم خانی شیراز

ارگ کریم خانی شیراز , Shiraz

پس از این که کریم خان، شیراز را به عنوان پایتخت خود برگزید، دستور تعمیر و نوسازی استحکامات نظامی شهر را که شامل یک خندق و برج و محوطه چهارگوش به مساحت ۱۲۸۰۰ مترمربع که در هر گوشهٔ آن برج مدوری به ارتفاع ۱۴ متر (بلندتر از دیوارهای پیرامون) قرار دارد.

به منظور بالا بردن ضریب استحکام و امنیت ارک در زمان جنگ، پیرامون آن خندقی به عمق ۴ متر کنده شده بود که البته امروزه اثری از آثار آن بر جای نمانده است.

پایه های بنا سنگی است، اما دیوارها از آجر ساخته شده است.

دیوارها و برجها در قسمت بالایی خود با روزنه های کوچک قومی تزیین شده اند.

در قسمت بیرونی، دیوارها و برج ها با استفاده از آرایه های آجری که کار اساتید برجستهٔ عصر زندیه هستند، آراسته شده اند.

ورودی ارک در سمت شرق بنا قرار دارد.

بالای در ورودی یک قاب کاشی کاری نصب شده که در عصر قاجار به بنا افزوده شد و در آن نبرد رستم با دیو سپید به تصویر کشیده شده است.

ورودی به یک هشتی باز می شود.

راهروی سمت راست، هشتی را به حیاط اصلی با 125 متر طول و 100 متر عرض مرتبط می سازد.
فضای داخلی ارک، ساده و بی پیرایش است.

تمام حجره ها رو به صحن مرکزی گشوده می شوند. یک حوض بزرگ و باغ مرکبات زینت بخش صحن است.

سه حوض سنگی کوچک ترنیز در مقابل جناح های شمالی، جنوبی و غربی قرار دارند.

بخش شمالی به عنوان اقامتگاه زمستانی، بخش جنوبی را به عنوان اقامتگاه تابستانی و بخش غربی برای ساختمان های اداری طراحی شده بود.

تالار پذیرایی اصلی در سمت غربی قرار داشت و با مقرنس های سنگی باشکوه و نقاشی های مینیاتور با مضمون گل و بوته آراسته شده بود.

در گذشته ایوانی روبروی این تالار دو ستون سنگی با ساقه های مارپیچ در سبک وثژه ی معماری دوره ی زند داشت.

این ستون ها به دستور آغامحمدخان قاجار از جا در آورده و به تهران منتقل شد و به جای آنها دو ستون چوبی جایگزین شد.

مساحت تمام محوطهٔ بنا حدود ۴۰۰۰ مترمربع است.

شش آپارتمان که در هر سو قرار دارند شامل اتاق های تودرتویی هستند که ارسی هایی بزرگ با شیشه های رنگی رو به حیاط دارند.

معماران و صنعتگران از سراسر ایران و حتی هند دست اندرکار ساخت ارک بودند.

برخلاف ظاهر ساده و بی پیرایهٔ ارک که ویژگی عمومی بناهای دورهٔ زندیه است، فضای داخلی آن با گچبری های چندرنگ و نقاشی های طلاکاری شده فراوان تزیین شده است.

صحنه های زیبایی که روی کاشی های مینایی کار شده سردر ورودی را زینت داده بودند.

در این تصاویر، مردمان عصر زندیه در جامه ها و دستارهای آن زمان در حالی که سبدهای میوه در دست داشتند نقاشی شده بودند.

دیگر تزیینات ارک عبارتند از ازاره های مرمر، ستون های سنگی با ساقه های مارپیچ، پنجره ها و ارسی ها با شیشه های منقوش و درهای خاتم کاری شده.

متاسفانه، قسمت اعظم تزیینات داخلی بنا صدمه دیده است.

عمدهٔ این صدمات یک بار در عصر آغامحمد خان قاجار و بار دیگر در فاصلهٔ سال های ۱۳۵۲-۱۳۱۵ ه ش. که از ارک به عنوان زندان استفاده می شده وارد آمده است.

در گرماگرم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، بخش جنوبی بنا آتش گرفت و دزدان نیز برای سرقت بخشی از تزیینات ارزشمند ارک دم را غنیمت شمردند.

یکی از درهای ارک سال ها بعد در یک رستوران محلی پیدا شد.

ارک در زمان حاکمان مختلف بارها مرمت شده بود و در جریان بازسازی ها و تعمیرات اخیر نیز بسیاری از قسمت های مجموعه به همان شکل اصلی و اولیه بازسازی شدند.

البته دست اندرکاران تعمیر و بازسازی ارک موفق به احیای برخی مشخصه های زینتی بنا به ویژه کاشی کاری آن نشدند.

در گوشهٔ جنوب شرقی ارک، یک گرمابه خصوصی و متعلق به خاندان زند قرار دارد.

سیستم فاضلاب این گرمابه سبب انحراف برج جنوب شرقی ارک شد.

خوشبختانه با بازسازی های اخیر این معضل رفع شد و خطر ویرانی، بنا را تهدید نمی کند.

موزهٔ عصر زندیه که درون ارک گشایش یافته، شامل تالاری از مجسمه های مومی است که به شکل و شمایل آن دوران به آنها لباس پوشانده اند.

گرمابهٔ ارک نیز هم اکنون محل چایخانهٔ سنتی است.

برچسب ها
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن